Fatbikes in het Vondelpark: herhaalt de geschiedenis zich?

Het Vondelpark in Amsterdam ontvangt jaarlijks ongeveer 10 miljoen bezoekers op slechts 47 hectare. Daarmee behoort het tot de drukst gebruikte stadsparken ter wereld. Toch lijkt in het publieke debat over verkeersveiligheid in het Vondelpark één vervoermiddel steeds opnieuw de schuld te krijgen: de fatbike.

Maar zijn fatbikes in het Vondelpark werkelijk het probleem? Of kijken we naar het verkeerde symptoom van een park dat simpelweg extreem intensief wordt gebruikt?

Om dat te begrijpen helpt het om even terug te kijken naar de geschiedenis van mobiliteit in Amsterdam.

Spotprent uit 1890, via het Stadsarchief Amsterdam

Toen de fiets zelf nog een probleem was

Het Vondelpark werd geopend in 1865 als een openbaar wandel- en rijpark. Het was vanaf het begin bedoeld voor beweging, ontspanning en ontmoeting. Mensen wandelden er, reden er te paard en genoten van de buitenlucht.

Niet lang daarna verscheen een nieuw vervoermiddel in Nederland: de fiets.

Rond 1869 reed de eerste fiets in Nederland. Het ging om de zogenaamde hoge bi: een fiets met een enorm voorwiel en een klein achterwiel. Vooral welvarende burgers en studenten gebruikten deze fietsen.

Maar lang niet iedereen was enthousiast.

Veel Amsterdammers vonden de fiets gevaarlijk, storend en ongepast in parken en op drukke plekken. Er ontstond discussie over veiligheid en over de vraag of fietsen wel thuishoorden in de openbare ruimte.

De klachten waren opvallend herkenbaar. In historische bronnen werd geklaagd over wielrijders die “onbesuisd” door het park reden en wandelaars zouden laten schrikken.

De discussie liep uiteindelijk zo hoog op dat er daadwerkelijk maatregelen kwamen.

In 1893 werd fietsen in het Vondelpark na negen uur ’s ochtends zelfs volledig verboden.

Het verbod hield echter geen stand. Onder druk van wielrijders en belangenorganisaties werd het later weer teruggedraaid. Met betere techniek, regels en infrastructuur werd de fiets uiteindelijk wat hij vandaag is: het meest geaccepteerde vervoermiddel van Nederland.

De geschiedenis laat zien dat nieuwe vormen van mobiliteit vaak eerst weerstand oproepen voordat ze worden omarmd.

De discussie over fatbikes in het Vondelpark

De huidige discussie over fatbikes in Amsterdam vertoont opvallende parallellen met die periode.

Sommige stemmen pleiten voor een verbod op fatbikes in het Vondelpark, omdat ze gevaarlijk zouden zijn.

Als ondernemer, fietsliefhebber en eigenaar van CLUB 204 kijk ik daar anders naar.

Niet omdat ik problemen ontken. Verkeersveiligheid in het Vondelpark is belangrijk en incidenten moeten serieus worden genomen. Maar ik denk wel dat we het probleem soms te eenvoudig framen.

Sterker nog: een fatbikeverbod in het Vondelpark zou mijn bedrijf waarschijnlijk zelfs extra omzet opleveren. Veel fatbikegebruikers zouden simpelweg via de Overtoom rijden, langs mijn zaak.

Dit artikel schrijf ik dus niet uit commercieel belang, maar omdat ik denk dat de discussie te veel focust op één type fiets.

Zijn fatbikes gevaarlijk?

Een fatbike is op zichzelf niet per definitie gevaarlijk.

Het echte probleem is dat er tegenwoordig veel goedkope of slecht gebouwde fatbikes op de markt zijn. Sommige modellen zijn eenvoudig op te voeren, slecht onderhouden of worden gebruikt door jongeren die verkeersregels minder serieus nemen.

Dat zijn reële problemen. Maar een verbod in het park lost die niet automatisch op.

Zo’n maatregel verplaatst het probleem simpelweg naar andere straten en fietspaden in Amsterdam.

Daarnaast is het belangrijk om naar de cijfers te kijken.

In 2024 werden in Nederland ongeveer 858.000 fietsen verkocht. Ongeveer 48% daarvan was een e-bike. Fatbikes vormen daarvan ongeveer 13% van de e-bikeverkoop.

Fatbikes zijn dus een relatief klein segment binnen de e-bikemarkt.

Het beeld dat ze overal zijn komt waarschijnlijk doordat ze visueel opvallen en omdat incidenten met nieuwe voertuigen meer aandacht krijgen.

Hoe druk is het Vondelpark eigenlijk?

Om de discussie goed te begrijpen moeten we kijken naar de werkelijke drukte.

Het Vondelpark:

• Oppervlakte: ongeveer 47 hectare

• Bezoekers: ongeveer 10 miljoen per jaar

• Fietsers: circa 20.000 per dag

• Fietsbewegingen: meer dan 7 miljoen per jaar

Dat is uitzonderlijk veel voor een park van deze omvang.

Ter vergelijking:

Vondelpark (Amsterdam)
47 hectare – ±10 miljoen bezoekers

Central Park (New York)
341 hectare – ±41 miljoen bezoekers

Medina van Fez (Marokko)
±300 hectare – ±1,5 miljoen bezoekers

Per hectare behoort het Vondelpark daarmee tot de drukst gebruikte parken ter wereld.

Amsterdam groeit sneller dan Nederland

Een andere belangrijke factor is de groei van de stad.

Amsterdam telt inmiddels ongeveer 1 miljoen inwoners en ontvangt jaarlijks ongeveer 16 miljoen toeristen.

Tussen 2000 en 2025 groeide Amsterdam met ongeveer 28%, terwijl Nederland als geheel ongeveer 13% groeide.

Meer inwoners en meer bezoekers betekenen automatisch meer drukte in de openbare ruimte.

Wat daarbij opvalt is dat de infrastructuur niet altijd even snel meegroeit. Buiten Amsterdam worden nieuwe wijken vaak ontworpen met bredere fietspaden.

In Amsterdam zelf rijden veel fietsers nog steeds over paden die decennia geleden zijn ontworpen, toen de stad aanzienlijk minder druk was.

Het Vondelpark is geen voetgangersgebied

Er bestaat soms het idee dat fietsers in het Vondelpark “te gast” zijn.

Maar juridisch ligt dat anders.

Het park is autovrij, maar geen officieel voetgangersgebied. De asfaltpaden zijn juist bedoeld voor gedeeld gebruik door fietsers en wandelaars.

De regels zijn gebaseerd op het principe van zorgplicht: gebruikers moeten rekening houden met elkaar en hun gedrag aanpassen aan de drukte.

De discussie zou daarom eigenlijk moeten gaan over gedrag en snelheid, niet over één specifiek type fiets.

Het echte vraagstuk

De echte uitdaging van het Vondelpark is volgens mij niet de fatbike.

Sterker nog: ik denk dat we in Nederland juist trots mogen zijn dat er, naast de revolutie van de bakfiets, opnieuw een tweewielerfenomeen is ontstaan dat zo zichtbaar is in onze steden.

Dat zo’n nieuwe ontwikkeling niet meteen door iedereen wordt omarmd is eigenlijk heel normaal. Het zorgt voor debat en helpt ons na te denken over hoe we mobiliteit in de stad veilig en leefbaar houden.

Maar laten we die discussie wel voeren met rust, feiten en gezond verstand.

De geschiedenis leert ons dat het vaak jaren duurt voordat nieuwe vormen van mobiliteit volledig worden geïntegreerd in de stad.

Naar mijn mening beschikken we vandaag al over voldoende wet- en regelgeving om op te treden tegen:

• gevaarlijk rijgedrag bekeuren

• opgevoerde e-bikes van straat halen en vernietigen

• slechte kwaliteit fietsen wijzen op onderhoud 

Daarvoor is geen specifiek fatbikeverbod in het Vondelpark nodig.

Zeker niet als je naar de cijfers kijkt.

Het Vondelpark is een van de drukst gebruikte stadsparken ter wereld. De uitdaging zit dus niet in één type fiets, maar in hoe we een extreem intensief gebruikte publieke ruimte met elkaar delen.

En misschien is dat uiteindelijk wel de echte les uit de geschiedenis.